Abadile

Elinizdeki çalışmada Hz. Peygamber (sas) dönemine yetişmiş olmaları hasebiyle sahâbe kategorisi içinde değerlendirilen, Dört Halife döneminden sonra Emeviler döneminin ilk zamanlarını da idrak etmiş olan dört ismin siyaset ve iktidarla ilişkileri üzerinden farklı bir dönem okuması yapmaya, insanın gelişmelere karşı farklı tutum benimsemesinin dönemsel koşullarla, kendi tercihleriyle ve karakteriyle ilgisine değinmeye çalışacağız. Çalışmamızın konusu olan Abdullah b. Amr, Abdullah b. Abbas, Abdullah b. Zübeyr ve Abdullah b. Ömer; Abâdile (Abdullahlar) olarak şöhret bulmuş dört âlim… Özellikle fıkıh alanındaki ilmi yetkinlikleriyle tanındıkları için bir arada anıldıklarını söyleyebiliriz. Ama hayatları fıkhi konularda fetva vermekten ibaret değil. Dikkat çeken özelliklerinden biri de bilgi ve aidiyetlerinin kendilerini farklı siyasi tutum içinde bulunmaya sürüklemesidir. Siyasi tercihlerini ve sosyal ilişkilerindeki farklılıkları ilmi yetkinliklerinden ve birikimlerinden bağımsız ve ilgisiz düşünmek mümkün değilse de gelişmelere karşı takındıkları tutumun farklı, hatta birbirlerine karşı savaşan ordularda yer alacak kadar zıt olabildiğini görüyoruz. Önemli siyasi gelişmelere karşı tutumları ve tercihleri üzerinde durup tercihlerinin ilmi miraslarına etkisini onların bu yönlerini çalışanlara bir problem olarak bırakacağız. Öte yandan yaşadıkları siyasi serüvenin ilmi birikimlerine etkisinin olup olmadığı sorusu da akla gelebilecek sorulardan biridir. Burada onların ilmi müktesebatını ve birikimlerini değil insan olarak dönemlerindeki gelişmelere karşı tutumlarını ele almaya çalışacağız.