Ahlak, Tevazu, Mürüvvet ve Fütüvvet

Fütüvvet kavramı, Kur’ân-ı Kerim’de Hz. İbrâhim ve Ashâb-ı Kehf’i niteleyen “yiğit, delikanlı” (Ar. فتى) kelimesinden türetilmiş ve “cömertlik, cesaret, gençlik, yiğitlik, mertlik, fedâ” anlamlarını ihtiva eden bir kavramdır. İslâm dünyasında, hem ferdin iç dünyasını hem de toplumsal ilişkilerini belirleyen Kur’an temelli erdemleri öne çıkaran tasavvufi bir kavram olarak kullanılmaya başlanmıştır. Müslüman toplumlarda fütüvvet kurumu, sosyal bir kavram ve tasavvufi bir anlayış olmasının yanı sıra, Ahilik teşkilatında görüldüğü gibi resmi bir toplumsal ve ekonomik teşkilatlanma biçimi olarak da öne çıkmıştır. Onun temelinde ise “Din, güzel ahlâktır.” ilkesinin, gençler ve meslek erbabı başta olmak üzere toplumun bütün katmanlarına kök salması gayesi vardır. Bu bakımdan fütüvvet anlayışı, gençlere, topluma ve özellikle de meslek erbabına sünnet temelli, toplum yararını önceleyen ve fedakârlığa dayalı bir ahlâk anlayışını sunar. İbn Kayyim el-Cevziyye’nin (ö. 1350) meşhur eseri Medâricü’s-sâlikin’inden yapılan bu seçkide, sûfilikle iç içe geçen “tasavvufi fütüvvet” anlayışının bir örneğini sunulmaktadır. İbn Kayyim, fütüvvet yolunun ferde kazandırdığı ahlâki ilkeler ile itikâdi olgunluk ve zenginliği “Yalnız sana ibadet eder, yalnız senden yardım isteriz” (Fâtiha, 1/5) âyetini birçok vecihden yorumlayarak ortaya koymuştur.