Ahlak ve Siyaset

Aslen Şirazlı olduğu anlaşılan Alâi b. Muhibbi, Acem diyarından Osmanlı coğrafyasına gelmiştir. Farsça, Arapça ve Türkçeye şiir inşâd edebilecek düzeyde vâkıf olan müellif, farklı sahalara dair birçok eser telif etmiştir. Gülşen-i Şuʿarâ adlı tezkiresinde Ahdi’nin aktardığına göre Alâi İranlıdır ve babası Mir Muhyi-i Şirâzi’dir. Müellif Konya’da Mevlânâ Dergâhı’nda kalmış, Mevlevilik yolunu tutmuş ve burada “mesnevihân” unvanını almıştır. Ahdi’nin yanı sıra Kâtip Çelebi’nin de Keşfü’ẓ-ẓunûn adlı eserinde ondan “ünlü ve şöhretli” diyerek bahsetmesi müellifin devrinde tanınmış biri olduğunu gösterir. Kaynaklarda yer alan ifadeler Alâi’nin devrinde mesnevihânlık, şairlik, müelliflik, vâizlik ve müfessirlik gibi farklı mesleklerle tanındığını ve saygı gördüğünü göstermektedir. Osmanlı Devleti’nin siyasi, iktisadi ve edebi açıdan en parlak dönemi olan 16. yüzyılda Divan şiirinin yetiştirdiği usta şairlerden Alâi; Gazzâli’nin Farsça yazdığı Naṣiḥatü’l-mülûk adlı siyâsetnâmesini Neticetü’s-sülûk fi tercemeti Naṣiḥati’l-mülûk adıyla Türkçeye tercüme etmiş ve geniş bir şerh kaleme almıştır. Böylece müellif, Osmanlı Devleti’nin 16. yüzyılda genişleyen sınırlarıyla çeşitlenen toplumsal yapısı ve bu değişimlerin bir neticesi olarak siyâsetnâme türüne artan ilgiye hitaben bir ahlâk ve siyâset kitabı ortaya koymuştur. Pek çok kez istinsah edilmiş olan eserin bir nüshası Kanûni Sultan Süleyman’ın emriyle hazırlanarak kendisine arz edilmiş, bir nüshası da Şehzâde Selim’e ithaf edilmiştir. Elinizdeki kitapta Alâi b. Muhibbi’nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş, Neticetü’s-sülûk fi tercemeti Naṣiḥati’l-mülûk adlı eserin Alâi b. Muhibbi’ye aidiyeti nüshalar ışığında değerlendirilmiş; ardından eserin beş nüshadan hareketle oluşturulmuş tenkitli transkripsiyonlu metnine yer verilmiştir.