Akıl Yürütme Biçimleri

Gündelik dilde çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da düşünme ile akıl yürütme aynı şey değildir. Düşünme, zihnin en geniş kapsamlı faaliyetidir. Akıl yürütme ise bilinenden bilinmeyene, kabul edilmiş öncüllerden bir sonuca doğru yapılan gerekçeli bir geçiştir ve bundan dolayı düşünmeye kıyasla daha denetlenebilirdir. Akıl Yürütme Biçimleri, daha önce yayımlanan Düşünme Biçimleri derlemesinin devamı ve tamamlayıcısı olarak bu dar ve disiplinli alana odaklanmaktadır. Çalışma, hareket noktasını Aristoteles’in mantık külliyatından ve bu külliyatın İslam mantık geleneğindeki “beş sanat” yorumundan alır. Burhân, cedel, hatâbe, şiir ve mugâlata, sırasıyla analitik, diyalektik, retorik, poetik ve sofistik akıl yürütme başlıkları altında çağdaş bir dille yeniden ele alınır. “Akıl Yürütmeye Giriş” bölümüyle açılan kitap, “Modern Akıl Yürütmeye Bir Bakış” bölümüyle de klasik şemadan çağdaş tartışmalara köprü kurar, “Akıl Yürütmenin Önündeki Engeller” bölümüyle de sona erer. Farklı yazarlarca kaleme alınan bölümler ortak bir çerçeveye dayanır. Her biri ele aldığı akıl yürütme biçiminin referanslarını, onu diğerlerinden ayıran unsurları, yöntemini nasıl temellendirdiğini, tarihte ve bugün nasıl göründüğünü ve hangi ölçütlerle değerlendirilmesi gerektiğini tartışır. İknanın çoğu zaman kanıtın yerini aldığı bir çağda bu kitap, okura hem kendi akıl yürütmelerini hem de maruz kaldığı söylemleri daha bilinçli bir gözle değerlendirme imkânı sunan bir el kitabı olmayı amaçlamaktadır.