Altın Dal

İtalya’da, Nemi gölünün kıyısındaki kutsal koruda, bir adam kılıcını çekmiş bekliyordu. Bu adam hem bir rahipti hem de bir katil. Tapınağın rahibiydi, çünkü bir önceki rahibi öldürmüştü. Bir gün bir başkası gelecek, onu da öldüreceek ve rahip olacaktı. Kural buydu. Diana’nın korusu yüzyıllardır bu kanlı döngüyle dönüyordu. Neden? James George Frazer, 1890’da Cambridge’de bu soruyu sorduğunda, dünyanın sonraki yüz otuz yılını şekillendireceğinin farkında değildi. Cevabı aramaya çıktı; soru onu Roma’dan Mısır’a, Suriye’den Kıbrıs’a, Frigya’dan İzlanda’ya, Kuzey Avrupa köylerinden Amerikan yerlilerine kadar götürdü. Altın Dal bu yolculuğun kitabıdır. Sorunun peşinden her yere gitti. Adonis’in Suriye’deki yası. Attis’in kendini iğdiş edişi. Osiris’in parçalanması ve aranması. Dionysos’un öldürülmesi. Demeter’in kızını arayışı. Balder’in ökseotuyla düşüşü. Mayıs Kraliçesi törenleri. Günah keçisi ritüelleri. Ateş şenlikleri. Tahıl Ana. Kutsal evlilik. Tanrıyı yeme ayini. Bunların hepsi aynı hikayenin farklı yüzleriydi. Bir tanrı ölür. Toprağa iner. Toprak solar. Tanrı aranır. Tanrı dönüşür. Toprak yeşerir. Yeniden ölür. Frazer’ın büyük tezi, Nemi’deki o tek garip gelenekten insan zihninin evrensel haritasını çıkarır: İnsanlık, büyüden dine, dinden bilime geçerken üç büyük aşama yaşadı — ve her üçünü de hâlâ içinde taşıyor. T.S. Eliot Çorak Ülke’yi bu kitabı okuyarak yazdı. Yeats şiirlerini bundan besledi. Joyce, Hemingway, Lawrence onun ayak izlerini takip etti. Joseph Campbell’ın Kahramanın Sonsuz Yolculuğu bu kitabın çocuğudur. Jung’un arketipleri, Eliade’nin kutsal zamanı, Dumézil’in üç işlevi — hepsi Altın Dal’ın açtığı yoldan çıktı. Frazer şöyle yazdı: “Biçimler değişir, zihnin mantığı değişmez.” Bu kitap, zihninin o değişmez mantığını gösterir. On iki cildin bir özeti değil, özüdür. Kitaplığınızda duracak bir klasik olsun diye değil, okuduğunuzda dünyaya bir daha asla aynı gözle bakamayasınız diye.