Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kararlarının İcrası

Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru gibi anayasal şikayet mekanizmaları, temel hakların yargısal alanda korunmasının ulaştığı doruk noktayı temsil ederler. Bu tür mekanizmalar uzun süre kanunlar ve benzeri normların denetimi ile sınırlı kalan anayasa yargısının bir nevi kabuğunu kırmış, anayasa hükümlerine yeniden hayat vererek pozitif hukuk alanında serpilmesini sağlamıştır. Ancak anayasa yargısındaki söz konusu hareketlilik, yaşandığı ülkelerin hukukunda belirli ölçeklerde sarsıntı yaratma, yargı ile diğer devlet organları arasında ve bilhassa yargının kendi içinde gerilimlere yol açma potansiyeline sahiptir. Hukukumuza 2010 Anayasa değişiklikleri ile giren bireysel başvurunun da benzer bir gerilim hattı yarattığı malumdur. Bu hat üzerinde cereyan eden tartışmaların siyasi yönleri ağır basmakla birlikte, bireysel başvurunun temel amacının, ulusal hukuk düzenini temel haklar yönünden iyileştirmek yerine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine giden başvuruları azaltmaktan ibaret görülmesi ve kararların icrasına ilişkin düzenlemelerin yetersizliği gibi hukuki sorunların incelenmesi değerini korumaktadır. Bu çerçevede çalışmada öncelikle bireysel başvuru kararlarının objektif ve subjektif bağlayıcılığı, Anayasa'nın 153. maddesine yönelik özgün bir yorum getirilerek tartışılmış; bireysel başvuru kararlarının icrası süreci AYM'nin karar öncesinde, kararla birlikte ve karar sonrasında kullanabileceği yetkiler üzerinden incelenmiştir. Ayrıca kararların icrasını sağlayan yeniden yargılama, yeniden soruşturma, tazminat ve pilot kararlar gibi tedbirlerin daha doğru anlaşılması amaçlanmıştır. Bu minvalde çalışma, sunduğu teorik çerçevenin yanında, bireysel başvuru kararlarının etkileri, sonuçları ve icra edilmesi açısından uygulayıcılara rehberlik etme gayretindedir.