Baki Kalan Bu Kubbede Bir Hoş Sada İmiş Etimolojik Denemeler

Dil, ulu bir çınara benzer. Biz, göğe doğru uzanan bu çınarın gövdesini, dallarını, yapraklarını görürüz sadece. Oysa toprağın altında aynı kökten çıkıp farklı yönlere doğru uzamış yüzlerce kök vardır. İşte dilde de kelimeler aynı kökten gelişip birbirinden çok farklı mecralarda yol alır. “Yürek”, “yörük” ve “yürümek” kelimelerinin aynı kökten geldiğini hiç duydunuz mu? Arapça “vesm” kökünden “mevsim”, “sima”, “muson” kelimeleri türemiştir. “Ruh”, “rayiha” ve “teravih” Arapça “revh” kökünden gelir. Türkçede yaygın kullandığımız “sıla” ve “vuslat” kelimeleri Arapça “vsl” kökünden türemiştir. Vuslat kavuşmaksa hicran ayrılıktır. Arapça “hecr” kökünden gelen “hicran”, “hicret”in kök kardeşidir. Türkçe bir kelime olan yerdeki “yol” ile gökteki “yıldız”ın aynı kökten geldiğini söylersek dil denen bu ulu çınarın köklerinin ne kadar derinlere gidebildiğini daha rahat anlayabiliriz. Bu çalışmada dilimizde kullandığımız kelimelerin kökenlerini, tarihi süreçte geçirdiği değişiklikleri, aynı kökten türeyen diğer kelimeleri edebiyatımızdan örneklerle anlatmaya çalıştık. Bütün bunların yanı sıra Türk dilinin kendine özgü anlayış ve anlatış biçimini yansıtabilmek için birleşik kelimeler, atasözü ve deyimlere de yer verdik.