Bakuli’nin Hayatı, İlmi Kişiliği ve Cevahiru’l-Kur’an ve Netaicu’s-San‘a Adlı Eseri

Tarihsel süreç içerisinde farklı tefsir yaklaşımları ortaya çıkmıştır. Bu yaklaşımlardan birisi de literatürde “lügavi tefsir”, “edebi tefsir”, “filolojik tefsir” ve “dilbilimsel tefsir” gibi isimlerle anılan “dil merkezli tefsirdir. Dilbilimsel tefsir Kur’an’ı dil açısından ele alan bir disiplindir. Kur’ân’ı anlama ve dil yönünden tahlil etmede dilbilimsel tefsirlerin önemli bir yeri vardır. Dilbilimsel tefsir çalışmaları çok erken dönemlerden itibaren başladığı söylenebilir. Kur’ândaki garib kelimelerin anlaşılmasına yönelik çalışmalar dilbilimsel tefsir ile alakalı ilk çalışmalar olduğu söylenebilir. Hicri ikinci asrın sonlarından itibaren garibu’l-Kur’ân, i‘râbu’l-Kur’ân ve meâni’l-Kur’ân konularında çoğunlukla dil alimleri ve özellikle de nahiv alimleri tarafından eserler telif edilmiştir. Lügavi tefsir yöntemi altı asır boyunca sürmüştür. İbn Abbâs, Kur’ândaki garib kelimeleri açıklığa kavuşturmak için garibu’l-Kur’ân isimli bir eser telif etmiştir. İbn Abbâs’tan sonra Ebû Ubeyde (v. 209/824), Zeccâc (v. 311/923) ve Ferrâ (v. 207/822) gibi dilci müfessirler İbn Abbâs’ın öncülüğünü yaptığı filolojik tefsir çalışmalarını sistemleştirmişlerdir. Bu çalışmamızda Bâkûli’nin (v. 543/1148) Cevâhiru’l- Kur’ân ve netâicu’s-san‘a adlı eserini ele aldık. Eser nahiv ilmi açısından zengin bir hazineye sahiptir. Bâkûli kendi döneminin önemli dil ve tefsir bilginlerinden olup sahip olduğu ilmi birikimini bu eserinde sergilemiştir. Bâkûli’nin Hayatı, İlmi Kişiliği ve Cevâhiru’l-Kur’ân ve netâicu’s-san‘a Adlı Eseri isimli çalışmamız bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında dilbilimsel tefsir hakkında genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Bâkûli’nin hayatı, ilmi kişiliği ve Cevâhiru’l- Kur’ân ve netâicu’s-san‘a adlı eseri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise Bâkûli’nin eserinde yer verdiği konular bab başlıkları halinde ele alınmıştır.