Batı Literatüründe İslam Araştırmaları (4 Cilt)

İslâm’a dair Batı’da üretilen bilgi tarihi olarak sabit, yekpare ve tarafsız bir alan olmaktan ziyade, farklı dönemlerde değişen dini, entelektüel ve siyasi saiklerle şekillenmiş çok katmanlı bir fikri mirası temsil eder. Erken dönemlerde polemik ve reddiye diliyle kurulan bu ilgi, zamanla metinlere yönelen filolojik okumalarla derinleşmiş; modern dönemde ise üniversiteler, akademik dergiler ve disipliner uzmanlaşmalar aracılığıyla kurumsal bir nitelik kazanmıştır. Bu uzun tarihi seyir boyunca Batı’da İslâm araştırmaları, İslâm’ı anlama çabasının ötesinde Batı’nın kendi entelektüel önceliklerini, bilgi anlayışını ve güç ilişkilerini de yansıtan bir alan olarak gelişmiştir. Türkiye’de bu geniş literatürle temas çoğu zaman parça parça, belirli isimler, eserler ya da disiplinlerle sınırlı kalmış; ülke bazlı kurumsal gelenekler ile disipliner gelişmelerin birlikte ele alındığı bütüncül çalışmaların sayısı yeterli seviyeye ulaşamamıştır. Elinizdeki dört ciltlik çalışma, bu ihtiyaca cevap vermeyi amaçlayarak, Batı literatüründe İslâm araştırmalarının yaklaşık on üç asırlık seyrini, erken dönemdeki teolojik-polemik mirastan filolojik-eleştirel oryantalizme, oradan da Müslüman araştırmacıların etkin katkılarıyla şekillenen post-oryantalist evreye uzanan çizgide bütüncül biçimde ele alıyor. Çalışmanın giriş bölümü reddiyeler geleneğini, Aydınlanma’nın akıl ve eleştiri vurgusuyla gelişen filolojik tarih yazımını, sömürgecilikle iç içe kurumsallaşan oryantalist bilgi üretimini ve nihayet post-oryantalist dönemde ortaya çıkan çoğulcu akademik yönelimleri dönemlendiren kapsamlı bir çerçeve sunuyor. I. cilt (“Ülkeler”), Batılı ülkelerde Almanya’dan ABD’ye ve İsrail’e uzanan hat üzerinde İslâm araştırmalarının tarihsel gelişimini, önde gelen isimleri, kurumları, yayınevlerini, süreli yayınları ve güncel yönelimleriyle ayrıntılı biçimde inceliyor. II., III. ve IV. ciltler (“Disiplinler I-II-III”) ise Kur’ân, tefsir, hadis ve fıkıhtan felsefe, kelâm, mezhepler, tasavvuf ve din sosyolojisine; İslâm tarihi, arkeoloji, dil-edebiyat, sanat ve musikiye kadar başlıca alt alanları tematik dosyalar, yöntem tartışmaları, ülke örnekleri ve bibliyografik katkılarla işliyor. Alanlarında yetkin 74 ismin katkı sunduğu, 76 bölümden oluşan Batı Literatüründe İslâm Araştırmaları, dağınık literatürü görünür kılarak Türk akademisine güncel bir başvuru zemini sunmayı hedefliyor. Bazı coğrafi ve disipliner sınırlılıklar not edilmekle birlikte, ülke incelemeleri ile disipliner okumaları aynı çatı altında birleştiren çalışma, özgün niteliği ve kapsamı bakımından Türkiye’de Batılı İslâm araştırmalarına yönelik hazırlanmış en geniş muhtevalı müracaat metni olup, alanın genel seyrine dair güvenilir ve akademik bir referans niteliğinde.