Batınilerin Belini Kıran Deliller ve Te'vilin Temel İlkeleri

Nasların zâhiri manalarını kabul etmeyen, gerçek anlamları ancak Allah ile ilişki kurabilen “mâsum imam”ın bilebileceği temel görüşünü savunan aşırı fırkaların adeta ortak adı haline gelen Bâtıniyye mezhebi, IX. yüzyıldan başlayarak Horasan’dan Batı’ya doğru İslâm âleminin çeşitli yerlerinde itikadi iğfaller ve siyasi isyanlar, kanlı ihtilaller çıkarmış bozguncu bir hareket olarak günümüze kadar uç vermiştir. Büyük Selçuklu Devleti’ni kökten sarsmaya çalışan bu fikrin en önemli figürlerinden Hasan Sabbah’ın ortaya çıkışı Bâtıniyye’nin hiç te hafife alınmayacak bir hareket olduğunu göstermiştir. Hasan Sabbah sadece başarılı bir teşkilatçı, etrafındakileri etkisi altına alan bir şahsiyet olmasının yanında etkili bir propaganda yöntemini bulmuş bir kişidir. Karşısındakileri hemen susturan delilleri bir araya getirmiş, kolay anlaşılır ve ezberlenir bir kıyas metodu da geliştirerek “el-Fusûlu’l-Erbaa” adını verdiği bir risale de kaleme almıştır. Batıni görüşlere karşı en etkili fikri mücadeleyi veren âlimlerden ve düşünürlerden biri de Gazâli’dir. İşte onun Bâtınilerin Belini Kıran Deliller isimli bu eseri Hasan Sabbah’ın kitabına ve onun şahsında tüm bâtıni görüşlere verilmiş kesin bir cevap niteliğindedir. Bu kitabı meydana getiren ikinci eser de yine Gazâli’ye ait. Te’vilin Temel İlkeleri akla layık olduğu değeri veren, düşünmenin ve mantığı kullanmanın yolunu açan bir eser. Son yüzyılımızda edebiyat ve düşünce eserlerini kavramada, anlamada ve yorumlamada etkili bir yöntem olarak karşımıza çıkan “hermeneutik” Gazâli gibi bir öncü düşünürün kaleminden neredeyse yaklaşık 1000 yıl öncesinden bir ilkörnek eser olarak okuyucularımızla buluşmaktadır.