Behcetü'l Esrar'ın İlk Türkçe Manzum Tercümesi: Abdülkadir Geylani'nin Menkıbeleri

Abdülkādir Geylâni (v.561/1166) şahsiyeti ve piri olduğu Kādiriyye tarikatıyla İslam coğrafyası ve Osmanlı dini, tasavvufi ve kültürel hayatında etkili olmuş bir velidir. Günümüze kadar ulaşmış hakkında yazılan ilk eser olan Behcetü’l-Esrâr ve Ma’dinü’l-Envâr, menakıbname geleneğinde önemli bir yere sahiptir. XIII. yüzyılda Ali b. Yûsuf Şattannûfi tarafından Mısır’da kaleme alınan eser, Abdülkādir Geylâni’nin hāzā kademī ‘alā rakabeti külli velīyillāh (İşbu ayağım tüm Allah dostlarının boyunları üzerindedir) sözü etrafında dönemin sûfi ricâlinin rivayetleriyle Abdülkādir Geylâni’nin menkıbeleri, kerametleri, tasavvufi görüşlerini ve dönemindeki meşhur sûfilerin menkıbelerini ve hikmetli sözlerini ihtiva etmektedir. Eser, Abdülkādir Geylâni’nin evladı, döneminin sufi şahsiyetleri ve Bağdat’taki tasavvufi çevrelerden bahsetmesi sebebiyle hem tasavvuf tarihi hem de Kādirilik için önemli bir kaynaktır. Elinizdeki kitap, Osmanlı döneminde birçok kez Türkçe’ye tercüme edilen Behcetü’l-Esrâr’ın XVI. yüzyılda Konya’da yaşamış Kādiri şeyhi bir babanın oğlu ve müridi olan, Ahdi’nin Gülşenü’ş-Şuarâ’sında “Muhyi-i Konevi” ismiyle zikrettiği Konyalı Muhyi’nin Kenzü’l-Menâkıb ve Remzü’l-Mevâhib ismiyle mesnevi nazım biçiminde müntehab şeklinde yapılan manzum Türkçe tercümesidir. Menâkıbnâme türü, tercüme geleneği, Türk dili ve edebi geleneğinin kesiştiği bir alanda bulunan Muhyi’nin Kenzü’l-Menâkıb ve Remzü’l-Mevâhib’i bağlı bulunduğu her gelenekten ayrı bir iz taşır. Bu izlerin takip edilmesi neticesinde ortaya çıkan bu çalışma vesilesiyle, menâkıbnâme geleneğinde önemli bir yere hâiz olan Behcetü’l-Esrâr hakkında yapılacak çalışmalara naçizane bir katkı sağlanması temenni edilmektedir.