Belagat İlimleri Tarihi

Terimler, ilimlerin anahtarı olarak nitelenir. Dolayısıyla bir ilme ait terimlerin teşekkül süreci bilinmeden o ilmin tarihinin bilinebilmesi mümkün değildir. Bu eserde belâgat ilminin temel kavramları olan fesahat, belâgat, meâni, beyân ve bedi’ terimlerinin tarihi ele alınmaktadır. Aynı zamanda belâgat ilimleri olan meâni, beyân ve bedi’in kavramsal gelişimini ortaya koymak belâgat mirasının doğru anlaşılması ve aydınlatılması işlevini üstlenmektedir. Bu çalışmada, her bir terim kök anlamından ve Câhiliye dönemindeki kullanımından alınarak, belâgat ilmi bağlamında ıstılâhi bir hüviyet kazandığı sürece kadar tarihi olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda belâgat ilimlerinin/terimlerinin teşekkülü, yüzyıllara göre kronolojik ve mukayeseli olarak incelenmiştir. Bu eserde belâgat terimlerinin çokluğunun sebepleri, terimleşme bağlamında belâgatın dönemleri ve bu dönemlerin karakteristik özellikleri üzerinde durulmuştur. İlk dönemde genellikle yakın anlamda kullanılan terimler, sonraki süreçte müstakil bir anlam alanı kazanmıştır. Ayrıca ilk dönem Araplarının konuşmalarında uygulama olarak var olan sanatların, sonraki dönemlerde teorik çerçevesi çizilmiş ve isimleri konulmuştur. Belâgat terimlerinin oluşumuna diğer ilimlerin ne oranda etki ettiği tartışılmış ve belâgatın ilk dönemlerde nahiv, edebi tenkit ve Kuran çalışmalarıyla beraber ele alındığı ortaya konulmuştur. Belâgat sanatlarının tarihi süreçte fesahat, meâni, beyân ve bedi’den hangisinin kapsamında değerlendirildiği açıklanmıştır. Ayrıca bu ilimlere ait alt sanatların isimlerinin ilk defa hangi âlim tarafından kullanıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Tarihi teşekkülüne ışık tutması bakımından, her bir terimin dönemsel olarak nasıl tanımlandığına yer verilmiştir. Bu bağlamda ilk dönemlerden itibaren âlimlerin belâgat anlayışları, etkilendikleri faktörler ve terim yöntemleri ayrıntılı olarak işlenmiştir.