Burhâneddin İbrâhim b. Ömer el-Ca’beri’nin Kitâbu Vasfu’l-İhtidâ fi’l-Vakf ve’l-İbtidâ Adlı Eserinin Tahkik ve Değerlendirmesi

Kur’ân-ı Kerim’in doğru okunması ve anlamının korunması bakımından önemli bir yere sahip olan vakf ve ibtidâ, kıraat ilminin temel konuları arasında yer almaktadır. Bu kitap, kıraat ve Kur’ân ilimleri sahasında önemli eserler kaleme alan Burhâneddin İbrâhim b. Ömer el-Ca‘beri’nin (ö. 732/1332) Kitâbu’l-İhtidâ fi’l-Vakf ve’l-İbtidâ adlı eserini konu edinmektedir. Çalışmanın temel amacı, Ca‘beri’nin ilmi kişiliğini ve kıraat ilmindeki yerini ortaya koymak, vakf ve ibtidâya dair görüşlerini incelemek ve yazma hâlindeki eserini tahkik ederek ilim dünyasına kazandırmaktır. Kitapta öncelikle Ca‘beri’nin hayatı, yetiştiği ilmi ve tarihi çevre, hocaları, talebeleri, çağdaşları ve eserleri ele alınmakta; özellikle kıraat ve Kur’ân ilimlerindeki birikimi üzerinde durulmaktadır. Ardından Kitâbu’l-İhtidâ fi’l-Vakf ve’l-İbtidâ’nın yazma nüshaları tanıtılarak eserin tahkik ve tercümesinde takip edilen yöntem açıklanmaktadır. Eserin on iki fasıldan oluşan bölümünde isnad, Kur’ân’ın i‘râbı, vakf ve ibtidânın meşruiyeti ve faydaları, fasl ve vasl, vakf çeşitleri, hemze-i vasl ve hemze-i kat‘, lafzi ve mânevi vakf, resm-i Osmâni’ye göre vakf ve vasl ile âyet ve sûre sonlarında vakf ve sekte gibi meseleler ele alınmaktadır. Ca‘beri bu konuları Kur’ân âyetleri ve kıraat imamlarının farklı okuyuşları üzerinden değerlendirmektedir. Kitabın tahkik kısmı Trabzon Yazma Eser Kütüphanesi ile İspanya Escurial Kütüphanesi’nde bulunan iki nüshaya dayanmaktadır. Böylece Ca‘beri’nin vakf ve ibtidâ alanındaki önemli bir eseri, tercüme ve tahkikiyle birlikte günümüz araştırmacılarının istifadesine sunulmaktadır.