Bursa'da Misyonerlik Faaliyetleri – 1846

Eliza Cheney Abbott Schneider ile Benjamin Schneider’ın imzasını taşıyan ve 1846’da yayımlanan Bursa’da Misyonerlik Faaliyetleri, Amerikan Protestan misyonerlerinin Osmanlı coğrafyasındaki faaliyetlerini doğrudan izlemeye imkân veren bir eserdir. Eserin esas bölümünü Eliza Schneider’ın Bursa’dan kaleme aldığı mektuplar oluştururken Benjamin Schneider’ın misyonerlik üzerine denemesi ve Elias Heiner’ın kapsamlı girişi cildin düşünsel çerçevesini tamamlar. Dönemin bibliyografik kayıtları da eserin bu yapısını ve 1846 tarihli ilk baskısını doğrulamaktadır. Schneider’ın mektupları 19. yüzyıl Bursa’sının toplumsal dokusunu gündelik hayatın ayrıntıları içinde görünür kılan bir gözlem metnidir. Ermeni, Rum, Yahudi ve Müslüman toplulukların yaşamından ev düzenine, kadınların sosyalleşme biçimlerinden misafirlik âdetlerine, giyimden eğitime ve dini uygulamalara kadar genişleyen anlatı, özellikle Amerikan ve Osmanlı gündelik hayatını karşılaştırdığı bölümlerde belirgin bir etnografik nitelik kazanır. Bununla birlikte bu gözlemler, Protestan misyonerlik düşüncesinin ve 19. yüzyıl Amerikan kültürel bakışının sınırları içinde üretilmiştir; dolayısıyla eser hem Bursa hakkında bir tarihsel kaynak hem de Batılı misyoner bakışının incelenebileceği bir belge olarak okunmalıdır.