El Konulan Dünya

Neoliberal küreselleşmenin büyük vaatleri çözülürken dünya yeniden sonlu ve ele geçirilebilir bir alan olarak kavranıyor: Deniz yolları denetim alanlarına dönüşüyor, kritik hammaddeler stratejik silaha çevriliyor, tekeller büyüyor, şirketler devlet benzeri hükümranlık işlevleri üstleniyor. Serbest piyasa, rekabet ve sınırsız büyüme fikri yerini giderek daha açık biçimde el koymaya, akışları denetlemeye ve rekabet dışı rant üretmeye dayalı bir düzene bırakıyor. Arnaud Orain, El Konulan Dünya’da bu düzeni kapitalizmin beş yüzyıllık tarihinde liberal düzenle sürekli gerilim içinde beliren bir damar üzerinden okuyor: sonluluk kapitalizmi. “Merkantilizm” diye daraltılan ve 19. yüzyıl öncesine hapsedilen bu olgu; Orain’de dünyanın sınırlı, envanteri çıkarılmış ve hızla ele geçirilmesi gereken bir varlıklar toplamı olarak kavranışına açılır. Kıtlık duygusuyla geç kalma korkusunu birleştiren bu kavrayış; kapatma arzusunu, stoklama refleksini ve stratejik denetim ihtiyacını besler. 16. yüzyılın denizci imparatorluklarından 1880-1945 arasının emperyal rekabetine, oradan bugünün lojistik ağlarına ve şirket-devletlerine uzanan bu çizgide, Orain güncel krizleri uzun bir sürekliliğin içinde konumlandırır. İklim değişikliği, enerji geçişi ve stratejik geçiş yollarının denetimi, kapitalizmin uzun tarihinde yeniden belirginleşen bu mekanizmanın bugün işlediği başlıca alanlardır. Bu karamsar ve savaşçı kapitalizmde zenginliklerin küresel büyümesinden söz edilmez; belirleyici olan, sonlu kabul edilen varlıkların elde tutulması, rekabetten çekilmesi ve gerektiğinde zorla ele geçirilmesidir.