Erzincanlı Terzi Baba ve Tasavvuf Anlayışı

Bu çalışma, 19. yüzyıl Erzincan tasavvuf geleneğinin önemli temsilcilerinden Erzincanlı Terzi Baba’nın tasavvufi düşüncesini ve Nakşibendi-Hâlidi geleneği içerisindeki konumunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynağını Terzi Baba’nın Miftâh-ı Kenz adlı eseri oluşturmaktadır. Giriş bölümünde Erzincan’ın 19. yüzyıldaki dini ve tasavvufi atmosferi tarihsel bağlamda ele alınmıştır. Birinci bölümde Terzi Baba’nın soyu, seyyidlik iddiası, aile yapısı, tasavvufi terbiyesi, tarikat silsilesi ve halifelik faaliyetleri incelenmiş; hakkında rivayet edilen menkıbeler kritik bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Ayrıca Miftâh-ı Kenz ve Sıfat-ı Sübûtiyye adlı eserleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde Terzi Baba’nın tasavvuf düşüncesi Miftâh-ı Kenz merkezli bir bütün olarak analiz edilmiştir. Hidayet, iman, ilim-marifet, ilm-i zahir ve batın, kalp ve firaset gibi bilgi ve idrak kavramları; dua, zikir, râbıta, şeyh-mürid münasebeti, tecelli ve kerâmet gibi seyr u sülûk kavramları; insân-ı kâmil, yakin mertebeleri, şefaat ve namaz gibi gaye ve ahiret kavramları klasik tasavvuf ve Nakşibendi geleneği ekseninde değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde Terzi Baba’nın tasavvufi sisteminin temel dinamikleri özetlenmiş, Nakşibendi-Hâlidi yolundaki yeri ile dönemin tasavvuf düşüncesine katkısı ortaya konulmuştur. Bu çalışma, yerel bir şahsiyetin eseri üzerinden onun tasavvuf anlayışı tespit edilerek Osmanlı-İslam tasavvuf geleneğine katkı sunmayı hedeflemektedir.