Eyyar ü Efsaneya Axe Xatün

Tarihin her döneminde devlete hâkim diktatörlere ve sömürü düzenine karşı çıkan asi gençler olmuştur. Bu gençler, sıkça "Devrimin isimsiz kahramanları" olarak adlandırılır. Asi gençler; adalet, özgürlük, eşitlik ve insan hakları gibi temel değerlere duydukları inançla hareket ederek, mevcut düzene karşı çıkarlar. Bu isimsiz kahramanlar genellikle kitlesel protestolar, direniş hareketleri veya ayaklanmalar aracılığıyla seslerini duyurmaya çalışırlar. Büyük bir özveriyle hareket ederler ve kişisel özgürlükleri, güvenlikleri ve hatta yaşamları pahasına dönemin zorba yönetimine karşı dururlar. Asi gençlerin mücadeleleri, tarih boyunca birçok ülkede ve kültürde görülmüştür. Devrimci fikirleri, eylemleri, toplumsal değişim ve adalet arayışında önemli rol oynamıştır. Bu kahramanların genellikle adları pek duyurulmaz veya kahramanlık hikâyeleri tarih kitaplarına yansıtılmaz. Ancak, bu figürler ilerleyen zamanlarda toplumların bilincinde yer bulur ve devrimci hareketin simgeleri haline gelirler. Asi gençler, toplumlarını daha adil ve özgür bir gelece-ğe taşımak için mücadele ederler ve onların cesaretleri, fedakârlıkları, ilerleyen nesiller için ilham kaynağı olur. Kürt sözlü tarihin öncüleri olan Dengbejler denglerinde onların kahramanlıklarını anlatırlar. Onlar her dönemin insanlarıdır. Onlar kadındır, erkektir. En çok da gençtirler. Onlar dönemin isyancıları anarşistleridir. Onlar Egemen sınıfın rüyalarına giren, korku veren tarihte bu şekilde anılan gençlerdir. Onlar her dönemin gençleridir. Tarihi onlar yazar, Ben bu hikâyeyi onlardan aldığım feyz ile yazıyorum. Onların adı Eyyar’dır, değişik dönemlerde farklı isimlerle anılmış olmalarına rağmen ben onlara sadece Eyyar diyo-rum. Tarihin farklı dönemlerinde sömürü düzenine başkaldıran gençlere değişik isimler takılmış olsa da ben kitabımda, tümünü EYYÂR olarak adlandırıyorum. Bu kitapta; binlerce yıl öncesinden günümüze Kürt tarihi, Dengbejler, Axê Efsanesi ve Eyyarlar hakkındaki yazım; Bazı kitaplar, dergiler, gazeteler, makaleler, akademisyenlerin tezlerinden yararlandığım gibi Uçan Rıza’nın rüyalarıma girerek anlattıklarından da yararlandım. Okurken keyif alacağınızı umuyorum. Saygılar… ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Di her serdemên dirokê de ciwanên serhildêr ên li diji diktatorên ku dewlet û pergala mêtingeriyê serdest kiri-ne, derketine. Gelek caran ji van ciwanan re dibêjin “qehremanên bênav ên Şoreşê”. Ciwanên serhildêr; Li diji nizama heyi, bi baweriya xwe ya bi nirxên bingehin ên weki dadweri, azadi, wekhevi û mafên mirovan tev-digerin. Ev lehengên nenas gelek caran hewl didin ku dengê xwe bi xwepêşandanên girseyi, tevgerên berxwedanê an ji bi serhildanan bidin bihistin. Ew bi dilsoziyeke mezin tevdigeriyan, ew bêtirs bûn; wan azadiya xwe, ewlehiya xwe heta jiyana xwe ji winda dikir lê berxwedana xwe ya li diji desthilatdarên serdemê didomandin. Têkoşina ciwanên serhildêr di dirokê de li gelek welat û çandan hatiye ditin. Fikir û çalakiyên wan yên şoreşgeri di lêgerina guherin û dadmendiya civaki de roleke giring listine. Navên van lehengan bi gişti zêde nayên zanin an ji çirokên wan ên lehengiyê di pirtûkên dirokê de cih nagirin. Lê van kesayetan piştre di hişmendiya civaki de cih girtine û bûne sembolên tevgera şoreş-geryê. Ciwanên serhildêr ji bo ku civaka xwe ber bi pêşeroje-ke dadmend û azad ve bimeşinin têdikoşin û wêreki û fedakariya wan ji bo nifşên pêşerojê dibin ilham. Pêşengên diroka kurdi ya devki dengbêj, di helbestên xwe de lehengiya wan vedibêjin. Ew mirovên her serdemê ne. Ew jin in, mêr in, piraniya wan ciwan in. Ew serhildêr û anarşistên serdemê ne. Ew, dikevin xewnên desthiltdaran û wan ditirsinin û di dirokê de bi vi awayi tên nasin. Ew ciwanên her ser-demê ne. Ew dirokê dinivisin. Ez vê çirokê bi ilhama ku min ji wan girtiye ve dinivisim. Navê wan Eyyar in, her çend di demên cuda de navên cuda li wan hatiye danin ji ez ji wan re dibêjim Eyyar. Ez di vi pirtûka xwe de hemûyan “EYYAR” binav dikim. Di vê pirtûkê de; Gotara min a li ser diroka Kurdan, Dengbejan, Efsaneya Axê û Eyyarên ji hezar sal berê heta iro; çawa ku min ji pirtûk, kovar, rojname, gotar, tezên akademisyenan sûd wergirt, min ji gotinên Rizayê Difire ku carinan dikete xewna min ji sûd wergirt. Ez hêvi dikim ku hûn ê bi xwendina vê pirtûkê kêfxweş bibin. Mahmut Emin Avcı