Fazlullah’ın Sakalında Beliren Tanrı

XIV. yüzyılın sonlarında İran’da ortaya çıkan İslam kaynaklı bir inanç olan Hurûfilik, Timurluların baskıları sonucu doğuda Hindistan’a, güneyde Suriye, Mısır ve Irak’a ve batıda Türkiye’ye yayılmıştır. Aliyyü’l Al’â ve Nesimi gibi Fazlullah Esterâbâdi’nin önde gelen halifeleri, Anadolu ve Balkanlarda Hurûfi zümrelerin zuhur etmesini sağlayacak zemini oluşturmuşlardır. Böylece, Hurûfiliği temsil eden Ferişteoğlu, Âmiloğlu, Derviş Murtazâ, Virâni Abdal, Muhiti ve Mitâli gibi, bazıları klasik Türk edebiyatı bazılarıysa Türk halk edebiyatı geleneği içerisinde değerlendirilebilecek şairve yazarlar ortaya çıkmıştır. Muhiti’nin müridi Arşi söz konusu şairlerden biridir. Bu çalışmada XVI. yüzyıl klasik Türk edebiyatı şairlerinden Arşi’nin Divan’ında Hurûfilik etkisi incelenecektir. Böylece, Hurûfilik öğretisinin Arşi Divanı’na ne kadar yansıdığı ortaya konulacaktır. Arşi’nin klasik Türk edebiyatı geleneğinin anlam dünyasından oldukça farklı bir içeriğe sahip Hurûfi şiirleri yorumlanacaktır.