Geç Dönem Marx ve Devrim Yolları

Marx’ın son dönem çalışmaları uzun süre boyunca Kapital’in gölgesinde tamamlanmamış notlar, taslaklar ve dağınık okuma defterleri olarak görülmüştür. Kevin B. Anderson, bu kitabında söz konusu çalışmaların Marx’ın düşüncesindeki en önemli açılımlardan bazılarını içerdiğini gösteriyor. Ona göre, geç dönem metinlerinde Rusya’daki köy komününden İrlanda ulusal sorununa; Cezayir’deki sömürgeci tahakkümden yerli toplumlarda kadınların konumuna uzanan geniş bir tarihsel malzemeyle uğraşan Marx, kapitalizme karşı mücadelenin merkezini de yeniden ele alıyor: Devrimci dinamikler yalnızca kapitalizmin “merkez” ülkelerinde değil; sömürgelerde, köylü komünlerinde, ezilen halkların direnişlerinde ve yerli komünal biçimlerde de aranmalıdır. Anderson; Marx’ın kendi metinlerine, notlarına ve mektuplarına dönerek onun tarihsel materyalizminin geç dönemde nasıl zenginleştiğini, katı evrimci şemaları nasıl aştığını ve devrim fikrini nasıl daha küresel, çok hatlı ve somut tarihsel süreçlere açık bir düzleme taşıdığını ortaya koyuyor. Geç Dönem Marx ve Devrim Yolları, Marx’ı tamamlanmış bir doktrin olarak değil; dünyayı anlamaya ve değiştirmeye dönük canlı, eleştirel ve gelişen bir düşünce olarak okumak isteyenler için, geç dönem Marx’ın henüz yeterince keşfedilmemiş devrimci yollarına önemli bir kapı açıyor.