Gerçek Tevbe ve Günahlardan Kurtuluş Yolları

İmam Gazzâli’nin İslâm düşüncesindeki merkezi konumunu yansıtan büyük eseri İhyâu Ulûmi’d-Din’in otuz birinci bölümü “Kitâbü’t-Tevbe”, günah ve tevbe ilişkisini insanın iç dünyasındaki karşılığı ile irtibatlı olarak ele alıyor. Gazzali, insanın kurtuluşunun günahı tanıması, onun kalpte bıraktığı izi fark etmesi ve bu farkındalıkla hayatını yeniden düzene koymasıyla mümkün olduğunu söylüyor. Tevbeyi ilim, pişmanlık ve eylemden müteşekkil üçlü bir yapı olarak tanımlayan İmam, bu sürecin ertelenmeden yerine getirilmesi gerektiğini vurguluyor. Günahları rubûbi, şeytâni, hayvâni ve vahşi sıfatlar temelinde sınıflandırarak bu manevi hastalıkların insan kalbinde yarattığı tahribatı ve insanın bunlardan ibadet nûruyla nasıl arınabileceğini ortaya koyuyor. Kitâbü’t-Tevbe, tevbenin mahiyetini ve unsurlarını, tevbenin bir Müslümanın hayatındaki yerini, günah ve tevbe ilişkisini, günahların çeşitlerini, insanı günaha sevkeden saikleri, iman ile günahın nasıl bir arada bulunabileceğini, günahta ısrarın tedavisini, tevbede devamlılığın ve istikamet üzere bir dini hayatın nasıl yaşanacağını, insanların Allah’a yakınlık bakımından mertebelerini ve bu minvalde daha birçok başlığı fevkalade canlı ve insanı kalbinden kavrayan bir üslupla, büyük bir vukufiyetle, insan psikolojisine dair derin tahlillerle birlikte ele alan eşsiz bir eserdir.