Halifelerin Hikâyeleri

Claud Field’ın (1863–1941) 1909’da yayımlanan bu eseri, Abbâsi tarihinin siyasi kronolojisini sistematik biçimde kurmaktan ziyade halifelerin şahsiyetlerini tarihi rivayetler ve saray anlatıları üzerinden görünür kılan bir derlemedir. Doğu edebiyatı ve İslam düşüncesi üzerine çalışan, Gazâli’den yaptığı İngilizce aktarımlarla da tanınan Field; kitabının malzemesini özellikle Mesudi’nin Mürûcü’z-Zeheb’inden aldığını belirtir. Eserin 1909’da Londra’da John Murray tarafından yayımlandığı, bibliyografik kayıtlarda da doğrulanmaktadır. Mansur, Mehdi, Harun Reşid ve Memun çevresinde kurulan ana anlatı; hükümdarlığı yalnız savaşlar, veraset mücadeleleri ve idari kararlarla değil; hükümdarın bilgin, şair, vezir, saray mensubu ve sıradan insan karşısındaki davranışıyla değerlendirir. Bu sebeple saray ihtişamının yanı başında ölüm düşüncesi, cömertliğin karşısında siyasi hesap, nükteli sohbetlerin ardında ise iktidarın sertliği sürekli belirir; Harun Reşid’in Ebu’l-Atahiye’nin fanilik üzerine dizeleri karşısında ağlaması bu anlatım tekniğinin karakteristik örneklerindendir.