Hayru’l-Kelâm - Mevlânâ Vasiyetlerine Şerh

İslâm düşünce ve irfan geleneğinde vasiyetler, ahlâki öğütlerin bir araya getirildiği metinlerdir. Bunun yanında âlim, arif, hakim insanların tecrübe birikimlerini, bir ekol veya mektebin dünya tasavvurunu ve insan anlayışını gelecek nesillere aktaran özlü rehberlerdir. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmi’ye nispet edilen vasiyetler de kulluk bilinci, nefis terbiyesi, ihlâs ve insanın kemale yönelişi gibi temel tasavvufi meseleleri kısa fakat derin ifadelerle dile getiren müstesna metinler arasında yer alır. Mevlevi geleneğinin son dönem temsilcilerinden Veled Çelebi İzbudak’ın kaleme aldığı Hayru’l-Kelâm, Hazreti Mevlânâ’nın bu vasiyetlerini sistematik biçimde ele alan ilk şerh çalışmasıdır. On üç madde hâlinde tertip edilen vasiyetler; Kur’ân-ı Kerim âyetleri, hadis-i şerifler, İslâm âlimlerinin görüşleri ve sûfilerin hikmetli sözleri ışığında açıklanarak okuyucuya kapsamlı bir irşat ve ahlâk rehberi sunulmaktadır. Eser, tasavvufi düşünce ile şer‘i kaynaklar arasındaki güçlü irtibatı görünür kılması bakımından da dikkat çekmektedir. Hayru’l-Kelâm, bir şerh metni olması bakımından sadece Mevlânâ’nın vasiyetlerini açıklanmaktan ibaret kalmamıştır. Tasavvufi düşüncenin ameli meselelerini Kur’ân ve sünnet ekseninde ele alan, klasik irfan mirasının geç dönem Osmanlı dünyasında nasıl yorumlandığını gösteren kıymetli bir metin halini almıştır. Veled Çelebi’nin kaleminde vasiyetler; insanın nefsiyle mücadelesinden kulluk şuuruna, ihlâstan ahlâki olgunluğa ve hakikate yönelişe uzanan bütüncül bir irşat çerçevesi içerisinde yeniden anlam kazanır. Bu yönüyle eser, Mevlânâ’nın düşünce dünyasını anlamaya olduğu kadar, Mevlevi geleneğin ahlâk ve irfan anlayışının izini sürmeye de imkân vermektedir. Hayru’l-Kelâm, Mevlânâ’nın irfan dünyasına, Mevlevi geleneğin ahlâki ve manevi mirasına ve geç dönem Osmanlı tasavvuf düşüncesine ilgi duyan okuyucular için hem klasik bir metinle hem de asırlardır canlılığını koruyan bir irşat geleneğiyle buluşma imkânı sunuyor.