İnsana ve Topluma Adanmış Bir Ömür

19. yüzyılın son çeyreğinde dünyaya gelen Osmanlı nesli, altı asırlık bir imparatorluğun tarih sahnesinden çekilişine ve kaim Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna tanık olacaktı. Bu neslin bir ferdi olan Dr. Tevfik Sağlam, bir asker hekim olarak 1912’de başlayıp 1922’de sona eren “on yıllık savaş” dönemi ve sonrasındaki Milli Mücadele'nin içinde bizzat içinde bulunmuştur. Türk ordusunun I. Dünya Harbi sırasında cephede verdiği şehitlerin katbekat fazlasını salgın hastalıklar nedeniyle kaybetmesi, savaşın en acı gerçeklerinden biriydi. Dr. Tevfik Sağlam ve ordularda görevli meslektaşlarının, muharebe deneyimi kazanmış eğitimli askerleri salgın hastalıklara kurban etmemek için verdikleri olağanüstü mücadele hem bu kitabın muhtevasında hem tarih sayfalarında yazılıdır. I. Dünya Harbi boyunca üstesinden geldikleri zorluklar, ağır sorumluluk isteyen vazifeler Dr. Tevfik Sağlam ve onun gibi genç hekimleri harp içinde pişirmiş, mücadeleci, azimli, inançlı bir ruh ve öz güven kazandırmıştı. Mondros Mütarekesi sonrası teslim olmuş bir devletin mensubu olarak Haydarpaşa Tıp Fakültesi'nde, İstanbul Boğazı'na giren düşman donanmasına ait işgal gemilerini pencereden görünce öğrencilerine dönerek yaptığı konuşmada: “Efendiler! Ordusu asla mağlup olmamış bir milletin çocuklarısınız. Çanakkale'de aylarca ateş ve ölüm saçan ve sizin büyüklerinizi korkutup yenemeyen bu donanmanın bugünkü kuru gürültüsü size telaşlandırmasın!” demesi bu ruhun ve öz güvenin eseridir. Ömrünü harp cephelerinde ve hastanelerde patolojik yaraların tedavisine adamış Dr. Tevfik Sağlam, Cumhuriyet döneminde kimsesiz çocukların korunması, görme engellilere yardım gibi toplumsal yaralara da çare ve şifa bulmaya gayret göstermiş; kendisi gibi hayırsever ve yardımsever hayat arkadaşı Subaşızâde Naile Hanım’la toplum yararına faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşlarının kurucusu ve destekçisi olmaya devam etmişlerdir. Bu eseri hazırlayanlar, Dr. Tevfik Sağlam'ın hatıratıyla, arşiv belgeleri, döneme ait gazete haberleri, röportajlar, kitaplar ve akademik çalışmaları titizlikle bir araya getirip derleyerek kıymetli bir eser vücuda getirmişlerdir. Bu eser bizlere kendini insan sağlığını korumaya adamış bir hekim, idealist bir bilim insanının hayat hikâyesiyle birlikte, onun tanıklığında bir devrin sonunu getiren on yıllık harbin mücadelelerle dolu günlerini, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş döneminin askeri, sosyal, kültürel değişimlerini hatıralar ve hakikatlerle anlatmaktadır. - Tarihçi-Yazar Muzaffer ALBAYRAK