Kanatlı Hayvan Beslemede Yağların Metabolizması ve Pratikte Kullanımı

Kanatlı hayvan beslemede bir örnek vermek gerekirse yumurta tavuğu yemlerinde minimum %5 düzeyinde bir ham yağın olması istenmektedir. Bunu yakalamak içinde ham maddelerden gelen yağa ilaveten yeme dışarıdan %1-3 arasında bir yağ kaynağının katılması gerekmektedir. Yemde yağa ilişkin en yüksek değer ise toplam %7 civarı bir ham yağ içeriği olabilmektedir. Dünyada 2023 yılı itibari ile sadece bitkisel yağ pazarının büyüklüğü 219 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Gene dünyada hayvansal yağ pazarının 2023 yılı ile büyüklüğü ise 60 milyar dolar civarında gerçekleşmiştir. Bunların içinde hayvan yemi için kullanılan sadece yemlik yağ pazarının ise 360 milyon dolar civarında olduğu bildirilmektedir (yemde kullanılan yemlik yağ dışındaki yağlar hariç). Global hayvan yemi pazarının büyüklüğünün ise 530 ile 570 milyar dolar arasında olduğu ve bununda yaklaşık üçte birinin kanatlı hayvan yeminden oluştuğu da 2023 yılı için elde olan verilerdir. Bu verilerden yem pazarında yemlik yağın payının yaklaşık %1,5 civarında olduğu anlaşılmaktadır. Ülkemizde 2022 yılı için toplam 27 milyon ton karma yem üretimi gerçekleştirildiği resmi verilerden anlaşılmaktadır. Bunun da yaklaşık 11 milyon tonunun kanatlı hayvan yemi olduğu bildirilmiştir. Türkiye’de toplam karma yem pazarının ise 2023 yılı için 11 milyar dolar civarında olduğu düşünülürse yemlik yağ pazarının (yemlik yağlar ve yemlik olanlar dışındakilerin tamamı) yaklaşık 165 milyon dolar olduğu tahmin edilebilir. Bu veriler bize kanatlı hayvan beslemede yem üretiminde yağlarında önemli miktarda kullanıldığını ve bunların gerek kanatlı hayvan metabolizması ve gerekse de yem üretimindeki etkilerinin ayrıntılı bilinmesinin daha ekonomik ve sağlıklı bir üretime katkı sağlayacağını düşündürebilir. Bu vesile ile yazılan bu kitapta yağların kanatlı hayvan metabolizmasındaki etkileri ayrıntılı olarak işlenmeye çalışılırken, aynı zamanda bu bilgilerin sahada pratik kullanımına ilişkin örnekler verilerek sektörde çalışan meslektaşlarımıza yol gösterilmesi amaçlanmıştır. Her kitapta olduğu gibi okuyucuların geri dönüşleri ve bu eserin daha iyiye evrilmesi yönünde yapılacak katkılarınızı bekler, kitabın tüm okuyucularına hayat boyu başarılar dilerim. İÇİNDEKİLER Önsöz Giriş 1. Lipidlerin Sınıflandırılması 1a. Yağ Asitleri a. Doymuş Yağ Asitleri b. Doymamış Yağ Asitleri c. Diyet Doymuş/Doymamış Yağ Oranı ve Karın İçi Yağı Birikimi İlişkisi d. Diyet Yağ Asiti Profili ve Vücut Doymuş Yağ Asiti Profili İlişkisi 1b. Gliserolipidler 1c. Gliserit İçermeyen Lipidler 1d. Kompleks Lipidler 1.1. Bir Fosfolipid Olan Lesitinin Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanımı 2. Kanatlılarda Lipid (Yağ) Metabolizması 2a. Yağların Alımı ve Sindirimi 2b. Hidroliz, Misel ile Kilomikron Oluşumu ve Yağların Emilimi 2c. Yağların Sindirimi Sonucu Dışkı ile Atılan Yağın Kompozisyonu 3. Yağların Sindirimine Olumlu Etki Eden Yem Uygulamaları 4. Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu 4a. Tavuk Beta Oksidasyonunun Benzersiz Özellikleri 4b. Beta-Oksidasyon ve Karın İçi Yağ Birikimi İlişkisi? 5. Tavuklarda Lipogenez (yağ üretimi) 5a. Tavuklarda Lipogenez Biyokimyasal Reaksiyonları 5b. Tavuklarda Basitleştirilmiş Lipogenez Yolu 5c. Kanatlı Lipogenezinin Benzersiz Özellikleri 5d. Tavuklarda Lipogenez ve Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromu İlişkisi 5e. Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromunu Azaltmak İçin Yapılabilecekler 5f. Ekonomik Analiz: Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromunda Kullanılan Yem Katkı Maddelerinin Karşılaştırılması a. Yağlı Karaciğer Nedeniyle Mevcut Yıllık Toplam Ekonomik Kaybın Hesaplanması b. Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromunu Engellemek İçim Kullanılan Yem Katkı Maddelerinin Ekonomik Analizi 6. Zincir Uzunluğuna Göre Yağ Asitlerinin Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanımı 6a. Kısa Zincirli Yağ Asitleri 6b. Orta Zincirli Yağ Asitleri 6c. Uzun Zincirli Yağ Asitleri 7. Farklı Doymuşluk Derecesindeki Yağ Asitlerinin Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanımı 7a. Doymuş Yağ Asitleri 7b. Doymamış Yağ Asitleri 7c. Tekli Doymamış Yağ Asitleri 7d. Çoklu Doymamış Yağ Asitleri 8. Yağlarda Acılaşma (Peroksidasyon) 9. Yağların Acılaşmasının Engellenmesi İçin Antioksidan Kullanımı 9a. Sentetik Antioksidanlar 9b. Doğal Antioksidanlar 10. Sentetik Antioksidanların Olumsuz Etkileri 11. Kanatlı Hayvanlarda Esansiyel Olan Yağ Asitleri 11a. Linoleik Asit (Omega-6) 11b. Linolenik Asit (Omega-3) 11c. Araşidonik Asit (C20:4; n-6) Kanatlı Hayvanlarda Esansiyel Yağ Asitleri 12. Omega-3 Yağ Asitlerinin Tavuklardaki Etkileri 13. Tavuklarda Esansiyel Yağ Asiti Eksikliği 14. Tavuklarda Yağ Depoları ve Değişik Yağ Kaynaklarının Yağ Depolarına Etkileri 15. Esansiyel Yağların Fitojenik Yem Katkı Maddesi Olarak Kullanımı 16. Yumurta Yağ ve Yağ Asiti Kompozisyonu 17. Omega-3’den Zengin Yumurtalar 18. Farklı Yetiştirme Sistemlerinin Yumurta Yağ Asiti Profiline Etkisi 19. Yumurta Kolesterolünü Düşürmek Üzere Yapılan Çalışmalar 20. Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanılan Yağ Kaynakları 20a. Hayvansal Yağlar 20b. Bitkisel Yağlar Soya Yağı Mısır Yağı Damıtık Mısır Yağı Ayçiçek Yağı Pamuk Tohumu Yağı Kenevir Yağı Yer Fıstığı Yağı Kanola Yağı Keten Tohumu Yağı 20c. Kanatlı Yağı 20d. Kara Asker Sinek Larvası Yağı 20e. Yağ Karışımları 20f. Geri Dönüştürülmüş Yağ veya Yağ Sanayi Yan Ürünleri 20g. Mikroalg Yağı a.Yeme Mikroalg Katılmasının Tavuklarda Canlı Performansa Olan Etkileri b.Yeme Mikroalg Katılmasının Tavuk Eti Omega-3 Miktarı Üzerine Etkileri c.Yeme Mikroalg Katılmasının Yumurta Omega-3 Miktarı Üzerine Etkileri 21. Lipid Bazlı Nanopartiküllerin Tavuk Yemlerinde Kullanımı 22. Hayvan Beslemede Kullanılan Bitkisel Yağların Elde Edilme Yöntemleri 22a. Hidrolik Pres 22b. Mekanik Pres (Expeller / Vidalı Pres) 22c. Solvent Ekstraksiyon 22d.Sulu-Enzimatik Ekstraksiyon 22e.Süperkritik CO₂ Akışkan Ekstraksiyonu 22f.Ultrason ve Mikrodalga Destekli Ekstraksiyon 23. Hayvan Besleme Bakımından Yemlik Yağ Kullanımının Faydaları 24.Yağların Enerji Değerini Etkileyen Faktörler KAYNAKLAR