Kapitalizm Bu Köye Uğramadı

Türkiye'nin kapitalistleşme serüveni üzerine yürütülen tartışmalar, büyük ölçüde 1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması etrafında şekillenmiştir. Yaygın akademik eğilim, Osmanlı İmparatorluğu'nun bu antlaşmayla birlikte dünya kapitalist sistemine eklemlendiği ve bu sürecin ülkeyi ağır bir sömürü düzeninin parçası hâline getirdiği yönündedir. Mehmet Altan, profesörlük takdim tezi olarak hazırladığı bu eserinde söz konusu yaklaşımı eleştirel bir bakışla yeniden değerlendirerek, yaşanan sürecin ticari bir genişlemeden ibaret olduğunu ispata yönelmiştir. Yazar, 1838 Osmanlı’sından 1993 Türkiye’sine uzanan geniş bir tarihsel perspektifle kaleme aldığı bu akademik çalışmasında, ülke ekonomisini klasik kapitalist kavramlarla tahlil etmenin yol açtığı yapısal tanımlama hatalarını mercek altına almaktadır. Lenin’in "pazarın oluşumu" tespiti ile Schumpeter’in "yaratıcı yıkım" kuramını Türk iktisat tarihçiliğinin özgün tartışmalarıyla harmanlayan Altan; yerleşik kabullerin aksine bu topraklarda Batı’dakine benzer köklü bir üretim biçimi değişiminin yaşanmadığını vurgular. Bu doğrultuda; saray bürokrasisinin sermaye birikimini sınırlandıran etkisini, küçük köylü üretiminin gösterdiği yapısal direnci ve ticaret sermayesi üzerindeki yoğun politik baskıyı ampirik verilerle ispatlama yoluna gider. Kapitalizm Bu Köye Uğramadı; kurumsal sermaye geleneğinden ve şeffaf piyasa yapısından neden hâlâ uzak kaldığımızı, ekonomik tıkanıklıklarımızın tarihsel kökenlerini anlamak isteyenler için önemli bir başvuru kaynağıdır.