Kelile ve Dimne

"Bu eser, Şark kafasının ölmeyen âbideleri arasındadır. “Dünyada bu eser derecesinde muvaffakiyet kazanan, onun kadar dünya dillerine tercüme olunmak bahtiyarlığına erişen eserler pek nadirdir.” Bu eseri Türkçeye tercüme edenler arasında bulunmak, bu âciz muharririn daima şükran ve iftihar ile anacağı, yüksek bir mazhariyettir. Bu kitap, ameli hikmet esasları üzerine kurulmuştur. Ameli hikmetten maksat, insanın iradesine tâbi olan maslahatlarını, menfaatlerini ve tabii hareketlerini idare edecek esasları tanıması ve ona göre hareket ederek hayatından umduğu kemale ermesidir. Ameli hikmetten ferde raci olanına, ahlâki terbiye, aileye raci olanına ailevi terbiye, cemiyete ve memlekete ait olanına siyasi terbiye denir. Bu eserde bilhassa ailevi terbiye ile siyasi terbiyeye ehemmiyet verilmiş, ahlâki terbiyeye ait ameli hikmet esasları ise istitrat yolu ile anlatılmıştır. Ameli hikmet, hayat tecrübelerinin, hayat icaplarının telkin ettiği ameli felsefe demek olduğu için bunun aile ve cemiyet yaşayışını tanzim eden esaslarını herkesin anlayacağı hikâyelerle öğretmek ve bu hikâyeleri hayvanlara söyletmek Şarkın mümtaz olduğu yüksek bir edebi hünerdir. Bu eser ise, bu yolda gösterilen hüner ve kazanılan muvaffakiyetin en yüksek şahikasıdır." (Ömer Rıza Doğrul) *** "Dilsiz Dimne, Keliye'ye nasıl söz söyler? Söz söylemekten aciz Dimne, Kelile'ye meramını nasıl anlatırdı? Tutalım, bunlar, birbirlerinin sözlerini anladılar, söz söylemeden meramlarını ifade eden bu hayvanların ne demek istediklerini insan nasıl anlayabilir? Dimne, aslanla öküz arasında nasıl elçi oldu, ikisini de nasıl kandırdı? O akıllı öküz nasıl aslana vezir oldu, fil, ayın aksinden nasıl korktu? Bu Dimne ve Kelile hikâyesinin hepsi yalan; "Yoksa karganın leylekle ne alışverişi olur, nasıl leylekle savaşır?" deme. Kardeş, kıssa bir ölçeğe benzer, mana da içindeki taneye. Akıllı kişi taneyi alır, ölçek var mı, yok mu? ona bakmaz. Aralarında sözden eser yok, fakat bülbülle gülün macerasını dinle!" (Mevlâna, Mesnevi, Cilt: III, 3615-3624, s. 258-259)