Kıraatlerin Sıhhat Kriterleri

Bu çalışma, Kur'an kıraatlerinin Hz. Peygamber’den günümüze kesintisiz aktarımını sağlayan ve okuyuşların sahihliğini belirleyen temel “sıhhat kriterlerini” tarihi ve rivayet boyutlarıyla incelemektedir. Yedi harf ruhsatıyla başlayan kıraat farklılıkları, İslami fetihlerin genişlemesi ve farklı toplulukların İslam’a girmesiyle ümmet arasında ihtilaflara yol açmıştır. Bu süreçte okunan bir kıraat veçhinin Kur'an olup olmadığının tespiti, sahâbe ve daha sonraki dönemlerde Müslümanların en önemli meselesi hâline gelmiştir. Eser; kıraatlerin sıhhat kriterlerinin, sahâbenin mushafları yazarken belirlediği kurallar olduğunu ve sonraki asırlarda bu kuralların lahn ve tashîfi düzeltmek için kullanıldığını ortaya koymaktadır. Sahâbe belirlediği kurallarla Kur’an olanı tespit etmiş, daha sonraki asırlarda ise âlimler bu kurallarla hataları tashih ettiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda; sahih isnâd, mushaf imlasına uygunluk, tevâtür/icmâ ve Arap dil kurallarına muvafakat şartlarının hangi sosyal saiklerle şekillendiği analiz edilmektedir. Araştırmada yöntem ve usul olarak; hicrî ilk asırlardan günümüze ulaşan ulûmü’l-Kur’ân, kıraat, tefsir, hadis, fıkıh ve siyer kaynakları üzerinden kapsamlı bir literatür, kavram taraması ve tarihsel analiz metodu uygulanmıştır. Rivayetler dönemin şartları gözetilerek semantik tahlile tabi tutulmuş; olaylar kronolojik ve analitik bir yaklaşımla tahlil edilmiştir. Ayrıca, kıraat ilminin disiplinler arası doğası gereği modern dil bilimi, sosyoloji ve dil felsefesi kuramlarından da yararlanılmıştır. Hadis usulü ile kıraat ilminin metotları bakımından nakil sistematiği arasındaki kavramsal farklar Fatiha Sûresi örnekleri üzerinden somutlaştırılmaktadır. İlk cem faaliyeti ile beş yıl süren istinsah çalışmasının amaç yönünden farkları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Kıraatlerin beşerî içtihat veya yazı hatası değil, tevkîfî birer vahiy müktesebatı olduğunu savunan eser, oryantalistlerin iddialarını klasik dil bilim kuramları çerçevesinde çürütmüş, mütevâtir kıraat farklılıklarının varyant değil asıl ve birbirine denk ihtilafları olduğunu belirterek bütüncül bir değerlendirme sunmaktadır.