Marcel Proust ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Eserlerinde Zaman Sorunu

Modern edebiyatın öncüleri arasında yer alan Fransız yazar Marcel Proust ve Türk modern edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan Ahmet Hamdi Tanpınar, zaman sorununu eserlerinin odağına koymuşlardır. İnsan yaşamını kemirerek tüketen zaman, yazarlar açısından bir sorun olarak algılanıp aşılmaya çalışılmıştır. Her iki yazar da romanlarının öykülerinde kullandıkları zaman teknikleriyle âdeta takvim ve saatlerin düzenine dayanan uzlaşmalı zamanı kullanmayarak; anıların, duyumların ve düşlerin varlığına dayanan iç zamanı, bir başka deyişle tinsel zamanı/psikolojik zamanı tercih ederler. Onlara göre insanı konu alan roman, mekanik bir boyut içeren somut zamanın düzenini değil de varlığın kendi düzenine bağlı şekillenen insani zamanı esas almalıdır. Geçmiş zamana dönüş, Proust ve Tanpınar için eserlerinde bir yöntem hâline gelir. Düşünsel bağlamda varlığın bir zaman mahkûmu olduğu ve zamanın tutsaklığından kurtulmanın imkânsız olduğunun bilincine varan yazarlar, ölümsüz olmanın tek yolunun eser bırakarak mümkün olabileceği düşüncesine varırlar. Kitap, zaman sorununu Proust ve Tanpınar’ın eserlerinde hem tematik hem de teknik açıdan karşılaştırmalı olarak ele almaktadır.