Osmanlı’da Birlikte Yaşama Kültürü: Maraş’ta Türkler ve Ermeniler

Tarihte Türk-Ermeni ilişkilerinin nasıl olduğu meselesi, genelde tarihçiler tarafından siyasi, diplomatik, ve jeopolitik bakımlardan ele alınmış bir mevzu olup, bu konunun sosyo- kültürel, ekonomik ve hukuki boyutları yeteri kadar inceleme konusu yapılmamıştır. Ancak, bu tür çalışmaların eksikliği, özellikle son yıllarda Türkiye'nin maruz kaldığı Ermeni Meselesi, Kıbrıs Meselesi gibi uluslararası problemlerin daha yoğun olarak gündeme gelmesi sebebiyle, ziyadesiyle hissedilmektedir. Zira, sosyal tarih çalışmaları çok ileri seviyede olan ve talep gören Batı âleminde, toplumsal ve tarihsel ya da sosyo-kültürel meselelere siyasi ve stratejik temelde yapılan çalışmalarla cevap vermek hiçbir zaman tatmin edici olmamaktadır. Bu kitabın hazırlanma sebeplerinden biri de alanındaki böylesine mühim bir boşluk ve ihtiyacı karşılamak ve yerel ve toplumsal tarih alanındaki araştırmalara mütevazı de olsa katkı sağlamak olmuştur. Bu genel çerçevede mevcut eser, güncel anakronik değerlendirmelerin aksine Osmanlı döneminde Türkler ile Ermeniler arasında yaşanan toplumsal ilişkilerin sosyo-ekonomik, kültürel ve hukuksal hayata dair yansımalarını ve izlerini yerli ve yabancı arşiv belgeleri, bilhassa da Osmanlı arşiv bulguları çerçevesinde inceleme konusu yaparak oldukça farklı ve aydınlatıcı sonuçlara ulaşmıştır. Bu yönüyle de kitap alanında mühim eserlerden biri olma iddiasını taşımaktadır. Metot olarak ta bu çalışma, bir taraftan Türkler ve Ermeniler arasındaki ilişkilerin genel Osmanlı tarihine olan etkilerini incelemeye çalışırken diğer taraftan da yerel olarak, yani Maraş bölgesi özelinde, bu ilişkilerin gündelik hayatta nasıl cereyan ettiğini araştırmaya çabalamıştır. Türkler ve Ermenler arasında ne gibi tarihsel sosyo- ekonomik, kültürel ve hukuksal bir etkileşim olduğu, nasıl bir üretim tarzı ve iş birliği ilişkisi geliştirildiği ve bunun toplumlar arası ilişkilere ve ortak yaşam kültürüne olan etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır. Bir başka deyişle geçmişin belli bir zaman kesitine tekabül eden bir dönem içerisinde yaşanmış olan Türk sosyo-ekonomik, kültürel ve siyasi tarihine ait olayların bilinmeyen pek çok yönleri (bilhassa da sosyo-kültürel ve birlikte yaşama kültürü açılarından) aydınlatılmaya gayret edilmiştir. llave olarak elde edilen özgün veriler çerçevesinde Osmanlı son dönem tarihinin tartışmalı bir siyasi meselesine de ışık tutulması ve dolayısıyla da pek çok tartışmalara sebep olan netameli bir konunun doğru bir şekilde anlaşılmasına temel bir katkı sağlanması hedeflenmiştir.