Osmanlıyı Yöneten İngiliz Politikaları 1875-1878

Bir İngiliz Elçisinin Kaleminden Osmanlıyı Yöneten İngiliz Politikalar, Osmanlı İmparatorluğu’nun son çeyrek yüzyılındaki siyasal kırılmaları, Britanya diplomasisinin en etkili İstanbul temsilcilerinden Stratford de Redcliffe’in devlet tecrübesi içinden değerlendiren bir belge ve inceleme derlemesidir. 1874-1880 arasında kaleme alınmış mektupları, muhtıraları ve makaleleri bir araya getiren eser; Osmanlı maliyesindeki çözülmeden Balkan ayaklanmalarına, Rus yayılmacılığından 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’na, Ayastefanos ve Berlin düzenlemelerinden Yunanistan’ın sınır taleplerine uzanan geniş bir diplomatik alanı kapsar. Redcliffe’in çözümlemesinde Osmanlı Devleti, yalnızca kendi iç dinamikleriyle ele alınan bir imparatorluk değil, Avrupa güç dengesinin devamı bakımından korunması gereken stratejik bir unsurdur. Bununla birlikte yazar, bu korumanın mevcut idari düzenin koşulsuz biçimde sürdürülmesi anlamına gelmediğini savunur; mali disiplin, hukuki eşitlik, kurumsal reform ve etkin yönetimi devletin varlığını sürdürebilmesinin başlıca şartları arasında görür. Böylece eser, Britanya’nın Osmanlı siyasetini insani ve hukuki gerekçelerle ifade edilen reform talepleri ile Rusya’nın güneye ilerlemesini sınırlama ve Avrupa güç dengesini koruma hedeflerinin kesiştiği bir diplomasi olarak görünür kılar. Metnin tarihsel değeri, Doğu Meselesi’ni yalnızca 1870’lerin diplomatik krizleriyle sınırlamamasında belirginleşir. Redcliffe, yarım yüzyılı aşan diplomatik tecrübesini Yunan bağımsızlık hareketinden Kırım Savaşı’na ve Berlin Kongresi sonrasına kadar uzanan bir tarihsel çizgiye yerleştirirken Osmanlı topraklarının geleceğini İngiltere, Rusya, Avusturya, Fransa ve Balkan halklarının birbirleriyle çatışan çıkarları üzerinden okur.