Sahra’ya Açılan Kapı Sicilmâse

Bu çalışma, İslam tarihçiliğinde genellikle merkezin dışında bırakılan şehirlerden biri olan Sicilmâse’nin kuruluşundan Murâbıtlar tarafından ele geçirildiği 445/1053 yılına kadar geçen yaklaşık üç asırlık tarihini, çok yönlü bir yaklaşımla ele almaktadır. Sahra ötesi ticaret yollarının kavşak noktasında yer alan şehir, coğrafî konumu sayesinde sadece ekonomik değil, aynı zamanda siyasî, sosyal ve ilmî bakımdan da Mağrib’in önemli merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Çalışma, yazılı kaynaklarla birlikte arkeolojik bulguların birlikte değerlendirilmesini esas alan karşılaştırmalı bir yöntemle gerçekleştirilmiştir. Klasik İslam tarihçiliğinde daha çok merkezî şehirler ön planda tutulurken, Sicilmâse gibi çeperde kalan şehirler görece ihmal edilmiştir. Bu çalışma, MAPS kapsamında elde edilen arkeolojik verilerle klasik İslâm Tarihi, coğrafya, seyahatname ve tabakât türünde eser veren müelliflerin aktarımları arasında bağlantılar kurarak şehir tarihine dair daha dengeli bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca modern araştırmaların çoğunda siyasi tarihe yoğunlaşılmışken, bu çalışmada şehir sadece bir siyasî merkez olarak değil; ticaret, mezhepler arası etkileşim, sosyo- kültürel yapı ve ilim çevreleriyle birlikte çok katmanlı olarak ele alınmıştır. Tezde ulaşılan bulgular, Sicilmâse’nin altın ticaretiyle zenginleştiğini, farklı etnik ve mezhebî grupları bir araya getirdiğini ve bu çeşitliliğin şehirde güçlü bir kültürel ve ilmî canlılık kazandığını ortaya koymaktadır. Böylece çalışma hem klasik hem modern literatürde sınırlı olarak ele alınan bu şehre dair özgün bir kent tarihi perspektifi sunarak literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır.