Şeriattan Laikliğe: Mustafa Kemal’in Hukuk Reformu (1927)

Léon Ostroróg’un bu çalışması, Doğu toplumlarının hukuk zihniyetindeki dönüşümü, metin odaklı şer’i mantıktan insan yapımı laik yasama anlayışına geçiş ekseninde tahlil etmektedir. Çalışma, İslam hukukunun metodolojik yapısını kapsayan Usûl-i Fıkıh geleneklerini ve bu sistemin içtihat kapısının kapanmasıyla geçirdiği katılaşma süreçlerini felsefi boyutta ele alır. Doğu dünyasında kutsal vahye dayalı hukuk tasavvuru ile Türk idari ve askeri geleneğinden süzülen Kanun yapma pratikleri arasındaki tarihsel gerilim, Türkiye’nin modernleşme serüveninin temel dinamiği olarak konumlandırılır. Metin, Osmanlı son dönemi ile erken Cumhuriyet reformları arasındaki süreklilik ve kopuş ilişkisini sosyo-psikolojik parametrelerle açıklamaktadır. Tanzimat ve Meşrutiyet devirlerindeki kanunlaştırma hareketlerinin sınırları çizildikten sonra, Ankara yönetiminin Radikal Laikleşme hamleleri kamu hukuku, yargı erki, eğitim ve sosyal hayatın yeniden düzenlenmesi başlıkları altında tahlil edilir. Yazar, Medeni Kanun’un kabulü ve halifeliğin ilgası gibi dönüm noktalarını, yalnızca siyasal bir kadronun tercihi değil, Türk toplum yapısının tarihsel kodlarıyla şekillenen rasyonelleşme arayışının zorunlu bir sonucu olarak yorumlar. Ostroróg’un tahlilleri, Doğu ve Batı hukuk sistemlerinin karşılaştırmalı metodolojisine dayanarak laik reformların uluslararası hukuk mantığındaki karşılığını ortaya koymaktadır. İslam aile ve ceza hukukunun klasik yapısındaki normatif kurallar ile modern medeni hukukun birey odaklı eşitlikçi prensipleri arasındaki tezat, Türkiye deneyimi üzerinden örneklendirilir. Eser, Doğulu bir toplumun geleneksel hukuk normlarını bütünüyle tasfiye ederek Batı kaynaklı resmî kodları benimsemesini, Doğu tarihinde eşine az rastlanır bir hukuki ve kültürel paradigma değişimi olarak nitelendirir.