Sühreverdî ve İşrâkî Düşünce Kodları

Bu çalışma, Şahabeddin Sühreverdî’nin kadim geleneklerden beslenerek ihya ettiği İşrâk hikmetinin temel sacayaklarını ve bu unsurlar arasındaki içsel ilişkiyi bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Sühreverdî’nin İşrâkî düşünce sistemi, birbirini tamamlayan ve felsefesinin ana kodlarını oluşturan ontolojik, epistemolojik ve psikolojik unsurlar üzerine inşa edilmiştir. Sistemin merkezinde yer alan nûr kavramı, formel ve tanım odaklı bilginin sınırlarını aşan bir hakikate işaret eder. Bu hakikate ulaşmanın yolu ise dolaysız bir müşâhedeye dayanan şuhûdî ittisal metodudur. Şuhûdî ittisal, insanın öz hakikati ve müşâhedenin taşıyıcısı olan nefs anlayışını zorunlu kılar. Bu bağlamda nûr, bilgi ve nefs arasında kurulan ontolojik ve epistemolojik bağ, İşrâk hikmetinin yapısını belirler. Sühreverdî, bu omurgaya Misâl Âlemini de dâhil ederek sisteminin iç tutarlılığını pekiştirir. Nefsin şuhûdî ittisal vasıtasıyla metafizik nûru müşahede edebileceğini savunan Sühreverdî; Hermes başta olmak üzere antik İran, antik Yunan ve İslâm düşünce geleneklerinden önemli isimlere atıfta bulunur. Bu şahsiyetleri metafizik nûr ile kurdukları ilişkinin niteliğine göre hiyerarşik bir düzleme yerleştirir. Hiyerarşinin en üst basamağında ise hem teorik hem de pratik yetkinliğe ulaşmış bilgeyi ifade eden “hakîm-i müteellih” yer alır. Sonuç olarak çalışma, Sühreverdî’nin kavramları, kaynakları, ontolojisi ve epistemolojisi arasındaki insicamın özgün bir düşünce sistemi meydana getirdiğini göstermektedir. Bu çerçevede Sühreverdî’nin entelektüel serüveni ve İşrâk hikmetini ihya eden “hakîm-i müteellih” konumu, İşrâkî düşüncenin teşekkül sürecini anlamak açısından kritik bir rol oynamaktadır.