Türk - İslam Edebiyatı Üzerine Makaleler

İslâmiyet sonrası Türk edebiyatında “konu”, “tür” ve “şekil”ler genellikle Arap ve Fars edebiyatlarından alınmıştır. Bu sebeple, söz konusu unsurların doğuşu, fikri zemini ve tarihi gelişimi kesin hatlarıyla bilinmeden klâsik edebiyatımızın zaman içindeki yürüyüşünü takip etmek mümkün değildir. Edebi nev‘iler nasıl doğmuştur? Fikri zemini nedir? Belli başlı simâları kimlerdir? Kim kimi etkilemiştir?.. Bütün bunlar, metne dayalı mukayeseli çalışmalar yapılarak ortaya konulmadan, söylenecek her söz sathi ve sübjektif olmaya mahkûmdur. *** Her klâsik edebiyat gibi Divan edebiyatı da kâideci bir edebiyattır. Dolayısıyla, Divan şairlerine göre şiir bir mûsikidir ve aruz vezniyle yazılır. Onlar için “güzel tasvir”, “güzeli tasvir”den önce gelir. Şairler “ne söyleyecekleri”nden ziyade “nasıl söyleyecekleri”nin peşindedirler. Yani onlara göre “üslûp”, “konu”dan daha önemlidir. Bu sebepledir ki klâsik şairlerimiz kelime seçmek (intihâb-ı kelimât), sözü tartmak (sühan-senc), az sözle çok mânâ ifade etmek (icâz) gibi birtakım prensiplere sıkı sıkıya bağlıdırlar. Bizce, XIII. asır Anadolu Türkçesinin XV. yüzyılda ulaştığı güzelliğin temelinde, Divan şairlerinin bu prensipleri kuvveden fiile çıkarmış olmaları yatmaktadır. *** Osmanlı İmparatorluğu’nun XVI. asırdaki ihtişamını, sağlam ve temiz Türkçesiyle şiirlerine yansıtmayı başaran Bâki (ö. 1600), Türk dilini hikmet burcunun zirvelerine taşıyan Nâbi (ö. 1712), şuh ve zarif üslûbuyla Nedim (ö. 1730) ve bütün bu özellikleri şahsında toplayan Şeyh Gâlip (ö. 1799) gibi büyük şairlerin sa‘y ü gayretleriyle Türkçenin bir dünya dili hâline gelmiş olduğunu söylemek yanlış olmaz.