Xuanzang Biyografisi VIII Söz Varlığı İncelemesi

Bu çalışma, Eski Uygur Türkçesine aktarılmış adı geçen biyografinin 1996’da Klaus Michael Röhrborn tarafından yayımlanan VIII. bölümünün söz varlığı incelemesini; sözlüklü dizinini ve çekim morfolojisini içermektedir. Çalışmanın ana amaçlarından biri Eski Uygur Türkçesinin -ki aşağı yukarı X. yüzyılda dahi- metafiziksel konulara kavram bulma yeteneğini ortaya dökmektir. Çünkü Budizm belki dünya tarihinde soyut kavramların ve bir dilin teknik anlatı manevralarının en çok zorlandığı konuları anlatmaktadır. Söz varlığı incelemesi Türk dilinin orijinali Çince olan bu metnin aktarımında kendi ses, yapı ve anlam özelliklerini ne denli koruyarak teknik konulara dahi karşılıklar bulabildiğini göstermektedir. Çalışmanın dizin bölümü alışılagelmiş yöntemlerle değil ‘insan eliyle’ hazırlanarak literatürde söz varlığı ve dizin çalışmalarındaki açmazlara ve sorunlara öneriler getirme düşüncesinin aynası olmuştur. Yazılım kullanımı içinde bulunulan şu çağda büyük bir kolaylık olmakla birlikte kullanılan bilgisayar programlarının Eski Türkçenin sistematiğine uygun olmayışı nedeniyle çok çeşitli yanlışlar ister istemez ortaya çıkmaktadır. Dizindeki madde başları alfabetik biçimde ve Türkiye Türkçesi karşılıklarıyla birlikte sunulmuştur. Bununla birlikte böylesi çalışmalardaki yanlışların önemli kaynaklarından olan ‘ekler’ üzerinde titizlikle durulmuştur. Madde başlarındaki sözlerin çekim ekleri teker teker kök ve gövdelerdeki görevlerini vurgulayan biçimde çözümlemeli/tahlilli olarak ayrılmıştır. Böylece eserin çekim morjolojisi çıkarılmıştır. Sözlüklü dizinin hazırlanmasının temel gayesi ise Eski Uygur Türkçesinin henüz dizinli bir sözlüğünün elde olmayışına bir katkı sunmaktır. Eklemeli bir dil yapısındaki Türkçenin yapım eklerinin öneminin yanında çekim ekleri üstlendikleri diğer görevlerle birlikte anlamsal görüntüye önemli hizmetler sunmaktadır.