Zevki Divanı (İnceleme-Metin)

Mutasavvıf bir hüviyete sahip olduğu düşünülen Azerbaycan Sahası şairlerinden Zevki, şiirlerinin hemen hepsinde tasavvufi ıstılah ve olguları terennüm etmiştir. Zevki'nin basit ve anlaşılır bir dil ile kaleme aldığı şiirlerin mistik yönü okuyanlar tarafından kolaylıkla müşahede edilebilmektedir. Şair, kaleme aldığı arifane gazellerde en çok aşk (ilahi aşk), arif-zahit çatışması ve ehl-i beyt temalarını işlemiştir. Zevki Divânı'nda yer alan şiirlerin muhteva bakımından diğer önemli özelliği ise güçlü bir Şii vurgusuna sahip olmasıdır. Şair, bazı şiirlerinde Şia fikrini ve tasavvufi umdeleri mezc ederek okuyucuya nasihat vermeyi amaçlamıştır. Ayrıca Zevki’nin Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Osman hakkında kullandığı ifadeler onun “müfrit” bir Şii inanca sahip olduğunu da düşündürmektedir. Zevki Divânı'n- da yer alan şiirlerin dikkat çekici diğer tarafı da Hurufilik ile ilgili terminolojiyi ihtiva etme- sidir. Bu bağlamda Divân'da “yüz, vech, didâr, seb’u'l-mesâni, ümmü’l-kitâb ve Fazlullâh” gibi Hurufilik literatürüne ait terimlerin geçmesi Zevki’nin Hurufiliğe vukufiyetini göster- mektedir. Dolayısıyla Zevki’nin, bu mistik felsefeden ciddi manada etkilendiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Onun en çok etkilendiği şairlerin başında, şiirlerine birçok nazire yazdığı Seyyid Nesimi gelmektedir. Bu bağlamda Zevki’nin Seyyid Nesimi muakkibi bir şair olduğunu vurgulamak gerekmektedir. Gazel Çün beni vahdet meyinden eyledi ol yâr mest Olmışam Mecnûn gibi men vâlih-i didâr mest İki âlem gözime gelmez misâl-i zerre tek İçmişem yârun elinden olmışam ser-şâr mest Girmişem meyhâne içre olmışam gamdan halâs Terk kıldum nâm u nengi olmışam bi-âr mest Akl mest [ü] hûş mest [ü] cân mest [ü] rûh mest Hem dil-i divâne mest ü dâr mest deyyâr mest Çün mey-i vahdetden itdi tinetüm tahmir yâr Hâk mest ü âb mest ü bâd mest [ü] nâr mest Zevkiyâ yârun elinden içmişem ben câm-ı ışk Se mevâlid şeş cihât u seb’a vü etvâr mest Zevki